ایا تا به حال از خودتان پرسیده اید که واقعیت پشت عکس ها چیست؟
در این مقاله قرار است دربارهی سه جمله از کتاب «زبان عکس» حرف میزنیم؛
«عکس چطور به خاطراتمان معنا و واقعیت میبخشد؟»
«بدون عکس، ممکن است هرچیزی دیگر واقعی نباشد»
«آخرین رد و نشان از افرادی که زمانی زنده بودند،عکس است.»
وقتی این جملهها را دیدم، حس کردم یکی از رازهای عکاسی برایم روشن شده. یک راز عجیب و در عین حال صادقانه. از آن روز، دنبال نشانههایی گشتم که بفهمم این راز چطور در زندگی و عکسهای من خودش را نشان داده. و این مقاله، تلاشیست برای باز کردن همین سؤالها، از دل خاطرات و تجربهها.
«بدون عکس، ممکن است هرچیزی دیگر واقعی نباشد»
یکی از دوستان نزدیکم کوهنورد است. از آن آدمهایی که با طبیعت یکی شدهاند، او سالهاست که کوه نوردی میکند و قله های زیادی در ایران را فتح کرده است ؛ امازمانی که قرار شد برای گروهشان سرگروه انتخاب کنند. با وجود مهارت و تجربهی زیادش، انتخابش نکردند. چرا؟چون از بیشتر قلههایی که بالا رفته بود، عکسی نداشت. هیچ سلفی، هیچ تصویری از آن لحظهها، هیچ ثبت عینی نداشت. دیگران گفتند: «ما باور داریم که رفتهای، اما خب… چیزی برای نشان دادن نیست.»
همین جمله ساده، همهچیز را زیر و رو کرد. مگر تجربهی واقعی، نیاز به اثبات دارد؟ مگر نفسِ صعود، بدون عکس، کمارزش میشود؟ اما این اتفاق دقیقاً همان چیزی بود که کتاب «زبان عکس» گفته بود: بیعکس، تجربه انگار در ذهن دیگران اعتبار ندارد و واقعیت پشت عکس هایی که گرفته نشده بودند حضور داشت
«عکس چطور به خاطراتمان معنا و واقعیت میبخشد؟»
من خودم، سالها آرزو داشتم دشت بابونه را ببینم. تصورش بارها توی ذهنم آمده بود: ایستادن در میان گلهای سفید و زرد، نور طلایی عصر، صدای باد. وقتی بالاخره به آنجا رسیدم، همهچیز همانطور بود. ولی باد شدیدی میوزید. دوربین روی سهپایه نمیماند، موبایل دائم میافتاد و هیچ عکسی آنطور که میخواستم ثبت نشد.
بعد از برگشت، با خودم فکر میکردم: یعنی اگر از یک آرزو، هیچ عکسی نداشته باشم، آیا واقعاً آن را زندگی کردهام؟ چرا حس میکنم چیزی از من کم شده، فقط بهخاطر اینکه هیچ تصویری از آن لحظه ندارم؟ آیا خاطرهها بدون عکس، نیمهجان میشوند؟
شاید دلیل این وسواس، همان نیاز به سند داشتن است. اینکه دیگران بدانند «من آنجا بودم». اما عمیقتر که نگاه میکنم، حتی خود من هم، انگار برای باور کردن تجربهام، به آن تصویر نیاز دارم. مثل مهر تاییدی از یک واقعیت….
«آخرین رد و نشان از افرادی که زمانی زنده بودند،عکس است.»
وقتی بیشتر فکر میکنم، رد این سوال ها ما را در واقعیت پشت عکس ها غرق میکند
در خاطرههای خیلی قدیمیترهم ردی ازواقعیت پشت عکس ها حضور دارد. مثلاً مادربزرگهای من، در زلزلهی بم از دنیا رفتند. من فقط دو سالم بود. هیچ خاطرهی عینی از آنها ندارم. اما چند عکس ازشان مانده. همان عکسها، تنها پل من با آن آدمها هستند.
گاهی خانوادهام میگویند: «خیلی شبیه مادربزرگتی.» من هم مینشینم به عکسشان نگاه میکنم با خودم فکر میکنم: چه حسرتی در این تصویر هست. یک زندگی که دیگر نیست، اما عکسش هست. و همین کافیست تا بودنش را باور کنم.
درست مثل آن جملهی سوم کتاب: «آخرین رد و نشان از افرادی که زمانی زنده بودند، عکس است.»
یک پرتره، یک سند بودن
گاهی به این فکر میکنم که صد سال بعد، از من چه میماند؟ شاید فقط چند عکس. شاید پرترهای که جایی از اینترنت، چاپخانه یا گوشی کسی مانده. شاید دختری که هیچوقت من را ندیده، با دیدن همان عکس بگوید: «روزی یه دختری با این چهره زندگی میکرده.»
و آیا همین کافیست تا بودنم واقعی شود؟ شاید بله. شاید عکس، سندیست از بودن. حتی اگر لحظهها بگذرند و آدمها فراموش شوند
عکس؛ حافظهی عینی زندگی
الان میفهمم چرا آن سه جمله از کتاب «زبان عکس» اینهمه تأثیرگذارند:
عکس، خاطره را به واقعیت نزدیکتر میکند.
تجربهی بدون عکس، در نگاه دیگران (و حتی درون خودمان) گاهی کمرنگتر میشود.
عکس، آخرین ردپاست از بودن آدمهایی که حالا نیستند.
و اینگونه است که عکس، فقط یک ثبت لحظهای نیست؛ بلکه میشود حافظهی عینی زندگی. میشود اثباتی از زیستن.
عکس، سندیست از اینکه ما اینجا بودیم. زیستیم. دیدیم. حس کردیم.
و شاید این، تنها چیزی باشد که از ما میماند.
امید وارم این مقاله پاسخ کوتاهی به سوال اصلی ( واقعیت پشت عکس ها چیست؟)باشد
